Υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα ίσον υπέρταση, διαβήτης και καρδιοπάθειες λέει νέα μελέτη

Μια νέα μεγάλη μελέτη συνδέει την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με αυξημένο κίνδυνο για μια σειρά από σοβαρά προβλήματα υγείας, από τα καρδιαγγειακά νοσήματα και την παχυσαρκία έως τον διαβήτη, τον καρκίνο, τις πεπτικές παθήσεις, την κατάθλιψη και το άγχος. Η ίδια ανάλυση διαπιστώνει επίσης συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.

Η μελέτη ανέλυσε στοιχεία από 51 μελέτες στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 8.819.894 ενήλικες. Οι ερευνητές προσπάθησαν να εξετάσουν όχι ένα συγκεκριμένο νόσημα, αλλά τη συνολική σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και σε μια σειρά από χρόνια προβλήματα υγείας.

Ποια τρόφιμα θεωρούνται υπερεπεξεργασμένα 

Ο όρος αφορά τρόφιμα που έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία και συνήθως είναι έτοιμα να καταναλωθούν ή χρειάζονται ελάχιστη προετοιμασία. Στην κατηγορία αυτή μπορεί να περιλαμβάνονται συσκευασμένα σνακ, γλυκίσματα, αναψυκτικά και άλλα προϊόντα με πολλά συστατικά και πρόσθετα.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την ταξινόμηση NOVA, η οποία κατηγοριοποιεί τα τρόφιμα με βάση τον βαθμό και τον σκοπό της επεξεργασίας τους. Όπως επισημαίνουν, τα υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα είναι συχνά πλούσια σε ενέργεια, ζάχαρη και αλάτι και σχετικά φτωχά σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, βιταμίνες και μέταλλα.

Η κατανάλωσή τους έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες σε πολλές χώρες. Οι ερευνητές σημειώνουν, για παράδειγμα, ότι στις ΗΠΑ τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το μισό της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης των ενηλίκων τα τελευταία χρόνια. Παρόμοια αύξηση έχει καταγραφεί και σε άλλες χώρες.

Τι έδειξε η μεγάλη ανάλυση

Οι ερευνητές αναζήτησαν μελέτες σε τρεις μεγάλες επιστημονικές βάσεις δεδομένων και τελικά συμπεριέλαβαν 51 μελέτες. Πρόκειται για έρευνες στις οποίες οι συμμετέχοντες παρακολουθούνται για χρόνια, ώστε να καταγραφεί ποιοι εμφανίζουν στη συνέχεια κάποια ασθένεια ή άλλο πρόβλημα υγείας.

Οι 51 μελέτες περιλάμβαναν ανθρώπους από την Αμερική, την Ευρώπη, την Ασία και την Ωκεανία, ενώ η παρακολούθηση διήρκεσε από δύο έως 32 χρόνια. Η διατροφή των συμμετεχόντων είχε καταγραφεί με ερωτηματολόγια διατροφής, ημερολόγια ή αναφορές για το τι είχαν καταναλώσει μέσα σε ένα 24ωρο.

Στη συνέχεια οι ερευνητές συνέκριναν ανθρώπους που επέλεγαν μεγάλο όγκο υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με εκείνους που επέλεγαν μικρότερες ποσότητες. Παράλληλα, εξέτασαν αν ο κίνδυνος αυξανόταν όσο αυξανόταν και η κατανάλωση.

Η υψηλότερη κατανάλωση συνδέθηκε με 24% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων, 23% υψηλότερο κίνδυνο υπέρβαρου ή παχυσαρκίας και 24% υψηλότερο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου ή διαβήτη. Η συσχέτιση ήταν επίσης 27% υψηλότερη για κατάθλιψη ή άγχος, 31% για πεπτικές παθήσεις, 12% για καρκίνο και 18% για θάνατο από οποιαδήποτε αιτία.

Οι ερευνητές βρήκαν ακόμη ενδείξεις ότι η σχέση δεν αφορά απλώς το αν κάποιος καταναλώνει υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, αλλά και την ποσότητα. Για κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια την ημέρα, ο κίνδυνος καρδιαγγειακών επεισοδίων ήταν κατά 14% υψηλότερος, ο κίνδυνος καρκίνου κατά 4% και ο κίνδυνος θανάτου από οποιαδήποτε αιτία κατά 3%. Για το μεταβολικό σύνδρομο ή τον διαβήτη, η αντίστοιχη αύξηση ήταν 2%.

Η εικόνα για την υπέρταση ήταν πιο σύνθετη. Η σύγκριση μεταξύ της υψηλότερης και της χαμηλότερης κατανάλωσης δεν έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά, όμως όταν οι ερευνητές εξέτασαν την ποσότητα, κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων την ημέρα συνδέθηκαν με 11% υψηλότερο κίνδυνο υπέρτασης.

Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό

Οι ερευνητές αναφέρουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις. Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα είναι συχνά ενεργειακά πυκνά και μπορούν να καταναλωθούν γρήγορα, κάτι που ενδέχεται να οδηγεί σε μεγαλύτερη συνολική πρόσληψη τροφής και αύξηση του σωματικού βάρους. Παράλληλα, εξετάζεται ο πιθανός ρόλος των πολλών πρόσθετων συστατικών που μπορεί να περιέχουν τέτοια προϊόντα. Η εκτεταμένη επεξεργασία μπορεί επίσης να αλλάζει τη φυσική δομή των τροφίμων και, σύμφωνα με πειραματικές έρευνες που επικαλούνται οι συγγραφείς, να επηρεάζει το μικροβίωμα του εντέρου, τη φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Επίσης, κατά την επεξεργασία ή το μαγείρεμα ορισμένων προϊόντων μπορούν να σχηματιστούν ουσίες που έχουν συνδεθεί με προβλήματα υγείας.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι πιο συγκεκριμένο από το «όλα τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι κακά». Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η συμμετοχή των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή, τόσο συχνότερα εμφανίζονται μια σειρά από χρόνια προβλήματα υγείας. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η σταδιακή μείωσή τους και η αντικατάστασή τους με λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές μπορεί να αποτελέσει μέρος της πρόληψης, χωρίς όμως να έχει καθοριστεί ακόμη ένα ασφαλές όριο κατανάλωσης για όλους.

Οι ίδιοι ζητούν περισσότερη έρευνα, με πιο ακριβή καταγραφή των τροφίμων και μεγαλύτερη διάκριση ανάμεσα στα διαφορετικά είδη υπερ-επεξεργασμένων προϊόντων. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς ένα τρόφιμο δεν αποκτά αυτομάτως την ίδια επίδραση στην υγεία με ένα άλλο μόνο και μόνο επειδή ανήκουν στην ίδια ευρεία κατηγορία.